Uit de losse pols enkele tips en aandachtspunten bij het schrijven van een gedicht

Hoe schrijf je een goed gedicht? Er bestaat geen handleiding dat het zus of zo moet. Gelukkig maar dat er geen handleiding bestaat voor het schrijven van poëzie. Zo’n handleiding zou volgens mij garant staan voor een beroerd dichterschap. Wie de handleiding volgt, zou een deeltje worden van een hele lange eenheidsworst. Daarin onderscheid poëzie zich van het ontstoppen van een wc of het in elkaar zetten van een opbergkast. Dat doe je best wél planmatig. Allemaal goed en helder, maar hoe doe ík het? Wel, het begint met één woord of met enkele woorden die elkanders gezelschap opzoeken, spontaan en ongedwongen, of net wel gedwongen. Daar bouw ik op voort tot er iets staat wat nog niet goed is. Vervolgens lees ik wat er staat opnieuw en opnieuw en opnieuw, en schaaf ik telkens wat bij tot ik tevreden ben. Ik ben streng voor mezelf. Van alle gedichten die ik schreef is slechts een minderheid gepubliceerd. Die gestrengheid heeft ervoor gezorgd dat ik bij het doorbladeren van mijn bundels, wat ik nooit doe, zelden het schaamrood op mijn wangen krijg. Zeg ik met blozende wangen.

Ik begeleid, daar had ik het hier onlangs nog over, sinds 2013 het Poëzieatelier Brugge. Dichters schrijven gedichten en krijgen feedback van mezelf en van elkaar, daar komt het in het kort op neer. De dichters van het atelier hebben elk een eigen stem. Dat mag, meer zelfs, dat moet. Wat zeker niet de bedoeling is van het Poëzieatelier is dat al die dichters, tien per werkjaar, allemaal eender gaan schrijven. Dat zou een totaal verkeerde aanpak zijn. Het doel bestaat erin dat ze binnen hun eigen stem en stijl een gunstige evolutie doormaken en zelfinzicht verwerven in hoe ze hun dichterschap verder ontwikkelen, wat ook effectief gebeurt.

Ik heb ooit eens uit de losse pols enkele tips en aandachtspunten bij het schrijven van een gedicht op een rijtje gezet voor de deelnemers van het Poëzieatelier (en voor mezelf). Impulsief, in een willekeurige volgorde, zonder ook maar enige waarheid in pacht te hebben:

Zorg ervoor dat elk woord een voltreffer is. Durf wat overtollig is te schrappen.

Zoek en overweeg synoniemen (www.synoniemen.net).

Overweeg inversie, d.i. woorden van plaats verwisselen.

Idem voor gehele regels of strofen. Schuif ermee tot ze op hun beste plaats staan.

Maak het gedicht sterker door het in de verleden of de tegenwoordige tijd te zetten. Test beide uit.

Klopt het perspectief, d.i. het vertelstandpunt? Test perspectieven uit.

Bekt het gedicht goed? Heb aandacht voor ritme, metrum en klankkleur.

De lezer beschikt enkel over de woorden die er staan. Tot informatie die nodig is voor een goede lezing van het gedicht, maar die je ongeschreven laat of niet insinueert, heeft de lezer geen toegang. Lees je gedicht vanuit het standpunt van de lezer. Maar maak het niet uitleggerig.

Het gedicht mag mysterieus en moeilijk te doorgronden zijn, maar dat is niet hetzelfde als verwarrend.

Vermijd taalfouten!

Wees consequent met hoofdletters en interpunctie.

Zorg voor een mooi ogende bladschikking. Heb aandacht voor enjambementen.

Een gedicht is niet in één keer af. Lees en herlees het met tussenpozen en schaaf tot het 100% naar jou zin is.

Laat je gedicht lezen door anderen, bij voorkeur mensen die voeling hebben met poëzie. Adviezen die je nuttig lijken, neem je mee, de andere negeer je = altijd winst.

Er zijn poëziekenners die beweren dat je, nadat het gedicht stilaan vorm krijgt, eens moet nagaan of de regel waar het allemaal mee begon niet beter verwijderd wordt. Ik heb dit altijd een gekke tip gevonden, maar proefondervindelijk weet ik dat het in bepaalde gevallen klopt. Je start met iets en dan gaat het gedicht plots een heel andere kant uit, waardoor dat oorspronkelijke iets niet meer past in het geheel.

Dit zijn tips voor wie al wat op zijn blad heeft staan. Een soort van checklist. Voor wie vertrekt van een blanco blad is de belangrijkste tip dan weer: schrijf, schrijf en schrijf. Verzamel materiaal, woorden dus. Waar je die haalt maakt niks uit, de mogelijkheden zijn oneindig want woorden zijn overal, zichtbaar in de werkelijkheid of onzichtbaar in je hoofd. Voor mensen die vaak de trein nemen, leg die krant of dat boek terzijde, houd een notitieboekje en pen bij de hand, observeer, laat je gedachten de vrije loop bij wat je ziet en noteer. Kan boeiend materiaal opleveren.

Wat is voor mij een sterk gedicht? Heel eenvoudig. Voor werk van anderen geldt deze regel: als ik het gedicht na het lezen meteen opnieuw wil lezen en nog eens en misschien een derde maal, dan is het voor mij een sterk gedicht. Voor mijn eigen gedichten hanteer ik deze regel: als ik popel om ze door anderen te laten lezen of ze ergens gepubliceerd te zien, dan zit het snor.

Een gedachte over “Uit de losse pols enkele tips en aandachtspunten bij het schrijven van een gedicht

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s